HISTORIA

KRÓTKA HISTORIA POŻARNICTWA

Z pożarami walczono od zarania dziejów z różnym skutkiem. Walczono w sposób zorganizowany oraz pod wpływem impulsu. Pierwszymi próbami zorganizowania służby pożarniczej zajmowali się radcy miejscy bogaci mieszczanie lub właściciele miast już w średniowieczu, mający na uwadze przede wszystkim dobra zgromadzone w składach i zamkach. W tym celu uchwalano tak zwane porządki ogniowe, próbowano nakazywać budownictwa ogniotrwałego to jest budowy domów z kamienia lub cegły i krycia blachą lub dachówką. Za gaszenie pożarów w miastach odpowiedzialne były cechy rzemieślnicze, które miały określone zadania podczas pożaru. Wieś w tych latach nie miała tyle szczęścia, zacofanie, bieda, wiara w zabobony, zerowy stan szkolnictwa na wsi powodowały straszliwe spustoszenia podczas pożarów, których nikt nie gasił Pod koniec XVIII i w XIX wieku w miastach zaczęto zatrudniać specjalnych komisarzy lub urzędników miejskich którzy mieli za zadanie utrzymywanie sprzętu pożarniczego oraz szkolenie członków pogotowia ogniowego wyznaczonych do gaszenia pożarów. Pierwszą jednostką na ziemiach polskich powołaną do gaszenia pożarów oraz zajmującą się ochroną przeciwpożarową była Warszawska Straż Ogniowa, która powstała w 1836 roku a powołana została rok wcześniej z inicjatywy kilku warszawskich radnych. Jednocześnie była to straż zawodowa opłacana z kasy miejskiej. Pierwszą Ochotniczą Strażą Pożarną założoną przez polaków na ziemiach polskich była Straż w Krakowie założona w 1865 roku. Z naszego regionu najwcześniej została założona straż Pożarna w Rzeszowie już w 1872 roku. Rok 1875 to powstanie pierwszego związku strażackiego w ówczesnej Galicji i w Polsce znajdującej się pod zaborem austryjackim nosi nazwę; KRAJOWY ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH KRÓLESTWA GALICJI i LODOMERII z WIELKIM KSIĘSTWEM KRAKOWSKIM. W roku 1921 już w niepodległej Polsce z połączenia związków okręgowych, które powstały w poszczególnych zaborach powstaje GŁÓWNY ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ, przemianowany w 1933 na ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ, który funkcjonuje pomimo wojny do 1949 roku rozwiązany przez władze ludowe nowej komunistycznej Polski. W wyniku usilnych starań członków byłego zarządu i w wyniku odwilży postalinowskiej w 1956 roku udaje się reaktywować związek pod nazwą ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH. Czas PRL-u to kontynuacja chlubnych tradycji przedwojennych oraz ciągły rozwój i unowocześnianie sprzętu, systemów łączności i działań ratowniczych oraz prewencji przeciwpożarowej zakończony definitywnie dla strażaków ochotników w 1992 roku. Kwiecień 1992 roku to data kiedy Zarząd Główny powraca do dawnej nazwy ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ kontynuując jednocześnie chlubne tradycje pożarnictwa polskiego.

POWSTANIE JEDNOSTKI

1902 rok to powstanie straży pożarnej w Racławówce za sprawą księdza Marcelego Sochańskiego proboszcza parafii w Zabierzowie w latach 1893-1943. Była to straż biedna wyposażona na początku w małą sikawkę dwukołową zaprzęganą w parę koni i obsługiwaną ręcznie, umundurowanie oraz wyposażenie miało być dokupione w późniejszym czasie. Chrzest bojowy jednostka przeszła w pożarze domu w Błędowej Zgłobieńskiej. Jednostka powołana przez księdza co roku uczestniczyła w obchodach świąt Wielkiej Nocy oraz patrona św. Floriana.

Z tamtego okresu zachowało się mało zapisów oraz zdjęć, bieda oraz wybuch I wojny światowej skutecznie zatrzymywały rozwój jednostki. W wyniku wojny w 1918 roku nie wróciło z frontów Europy 33 mężczyzn którzy oddali życie walcząc w armii austryjackiej. W wyniku ogłoszenia niepodległości 11 listopada 1918 wielu żołnierzy wstąpiło do powstających oddziałów Wojska Polskiego oraz brało udział w rozbrajaniu oddziałów byłych zaborców i umacnianiu granic odrodzonej po 123 latch ojczyzny, wybuch wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919-1921 zatrzymały wielu mieszkańców Racławówki na froncie.

Po zakończeniu działań wojennych nastąpiło ożywienie w szkoleniu i modernizacji jednostki, w wyniku nowego podziału administracyjnego Racławówka znalazła się w województwie lwowskim powiat rzeszowskim. Rok 1926 to przeniesienie jednostki z pomieszczeń gospodarczych na plebanii w Zabierzowie do wozowni dobudowanej do drewnianej szkoły podstawowej, jednocześnie zakupiono dużą sikawkę czterokołową którą obecnie można podziwiać w Rzeszowie przed Komendą PSP przy ulicy Mochnackiego.

W maju tego roku druh Władysław Kalandyk ukończył kurs pożarniczy organizowany we Lwowie przez MAŁOPOLSKI ZWIĄZEK STRAŻY POŻARNYCH. Komendantami przed wybuchem II Wojny Światowej byli Kalandyk Józef, Kalandyk Walenty, Gubernat Andrzej. Jednostka została umundurowana i wyposażona w topory oraz fuzje (szpryce) tak zwane ręczne dmuchawki wody. W roku 1933 w wyniku uderzenia pioruna zapaliła się stodoła na plebanii, w akcji gaszenia pożaru brało udział 6 zastępów strażackich w tym 2 z naszej jednostki. Zagrożenie ze strony hitlerowskich Niemiec spowodowało że Ministerstwo Obrony Narodowej wydało polecenie aby przy Strażach Pożarnych zakładać kobiece drużyny sanitarne tzw. „Samarytanki”. Powstała taka drużyna i w Racławówce a opiekę nad nią powierzono pani Helenie Kowalskiej położnej i żonie ówczesnego organisty. Dziewczęta uczyły się udzielania pierwszej pomocy, musztry oraz opatrywania ran. Ćwiczenia odbywały się w Rzeszowie gdzie chodzono na piechotę. Prowadzono tam zajęcia z obsługi masek przeciwgazowych w specjalnym namiocie. Poza zajęciami i ćwiczeniami z zagadnień sanitarnych zajmowały się przygotowaniem dekoracji z okazji świąt państwowych lub kościelnych, co było przejawem postawy patriotycznej. Oczywiście strażacy z naszej jednostki czynnie uczestniczyli w obchodach świąt narodowych jak i kościelnych.

Wybuch wojny spowodował że hitlerowcy zakazali działalności jakichkolwiek organizacji, straże pożarne stanowiły wyjątek. Okupant uczynił to z prozaicznego powodu straże miały dbać o ochronę zagrabionego mienia, jednocześnie zakazali używać symboli i dystynkcji sprzed wojny. Członkowie jednostki jako jedyny przywilej, który odczuli to zwolnienie z wyjazdu na przymusowe roboty do III Rzeszy. Jednocześnie musieli odbywać regularne ćwiczenia pod okiem volksdoicza Hloszka, czecha z pochodzenia który urzędował w majątku zagrabionym po żydzie Spaizerze. W okresie zimowym strażacy byli zmuszani do odśnieżania drogi i torów kolejowych Rzeszów – Krosno na odcinku Zwięczyca i Boguchwała. „Wyzwolenie” nastąpiło 04.08.1944 roku kiedy to do wsi wkroczyła Armia Czerwona podczas walk rosjanie zabili 80-ciu hitlerowców, szczególnie intensywne walki toczyły się w przysiółku Zabierzów. Natychmiast po wyzwoleniu jednostka wznowiła działalność strażacy ze strychów i stodół wydobyli przedwojenne mundury i hełmy z orłami, prezesem jednostki został Kalandyk Władysław, wyposażenie stanowiła przedwojenna sikawka czterokołowa.

W roku 1946 powstaje Ochotnicza Straż Pożarna w Nosówce ponieważ należą do tej samej parafii od następnego roku jednostki wspólnie pełnią wartę przy Bożym Grobie podczas obchodów świąt Wielkanocnych. Rok 1949 to rozpoczęcie elektryfikacji wsi.

W roku 1950 skład zarządu przedstawiał się następująco: prezes Kalandyk Władysław naczelnik Kalandyk Franciszek, skarbnik Wojciechowski Edward, sekretarz Gajdek Józef. Niestety nowe władze ludowe nie kwapiły się z wyposażeniem jednostki w nowszy sprzęt.

1951 to powołanie spółdzielni produkcyjnej „Przyszłość” potocznie zwanej kołchozem, powstanie jej to wynik nacisków władzy poprzedzony protestami mieszkańców, którym zabierano ojcowiznę oddając w zamian nieużytki kiepskiej jakości gleby lub pola nie nadające się pod uprawę. Druhowie z naszej jednostki podnosząc swoje umiejętności uczestniczą w kursach pożarniczych. Rok 1954 to powstanie Gromadzkiej Rady Narodowej z siedzibą z w Racławówce wraz z Kielanówką i Nosówką. 1956 rok to zamknięcie z powodu długów nie lubianego kołchozu „Przyszłość”.

Maj 1960 roku mieszkańcy zapamiętali z powody ogromnego huraganu, który zniszczył między innymi wybudowany w latach 1903-1905 murowany budynek szkoły, strażacy czynnie uczestniczyli w akcji usuwania skutków żywiołu. Z powodu braku pomieszczeń dzieci uczyły się w pomieszczeniach Gromadzkiej Rady Narodowej oraz starej drewnianej szkole. Zaraz po uporządkowaniu zniszczeń zawiązuje się komitet odbudowy szkoły na czele z ówczesnym kierownikiem placówki Stanisławem Rogiem, Stanisławem Dronką i Eugeniuszem Gawłem. W wyniku rozbudowy szkoły w roku 1963 zostaje rozebrany budynek starej drewnianej szkoły i wozowni, w której znajduje się sprzęt i strażacka sikawka. Cały sprzęt zabrał na przechowanie do siebie ówczesny naczelnik Franciszek Kalandyk, prezesem został Kazimierz Fornal pełniący jednocześnie funkcję Przewodniczącego Gromadzkiej Rady Narodowej, skarbnikiem nadal był Wojciechowski Edward, sekretarzem Gajdek Józef powołano funkcję gospodarza którą objął Kalandyk Bronisław. U naczelnika na słupie telefonicznym zamontowano aparat do łączności z strażą powiatową. Postęp w wyposażeniu jednostki to otrzymanie w roku 1965 roku motopompy PO-3 Polonia, która do pożarów wożona była ciągnikiem Kółka Rolniczego.

Rok 1966 to uroczyste obchody 1000-lecia chrztu Polski, w naszej parafii strażacy pełnili honorową asystę pieszo i na koniach uświetniając ten wspaniały jubileusz. Starania mające na celu posiadanie własnych pomieszczeń do prowadzenia działalności statutowej spowodowały do powołania przez zarząd jednostki w roku 1968 komitetu budowy Domu Ludowego, w którym to OSP miała posiadać garaż oraz świetlicę. W skład komitetu weszli Marian Owczarski, Rzucidło Czesław, Gaweł Eugeniusz. Budowa prowadzona w dużej mierze czynem społecznym, w którym istotną rolę zajmowali członkowie jednostki tacy jak naczelnik Owczarski Tadeusz, Zaręba Michał, Książek Kazimierz, Kalandyk Franciszek, Wojciechowski Edward, Woźniak Kazimierz, Rzucidło Czesław, Szyszka Józef polegała na pozyskiwaniu materiału z rozbiórki budynków w Rzeszowie przeznaczonych do wyburzenia pod nowe bloki. Dużą pomoc przy budowie wykazało także ówczesne Koło Młodzieży Wiejskiej pod przewodnictwem Kalandyka Ryszarda. W wyniku wyborów nowe władze w 1969 roku przedstawiały się następująco: Zarząd OSP: prezes Fornal Kazimierz, naczelnik, I wiceprezes Owczarski Tadeusz, II wiceprezes Kalandyk Franciszek, skarbnik Wojciechowski Edward, sekretarz Gajdek Józef, gospodarz Kalandyk Bronisław, Komisja Rewizyjna przewodniczący Książek Kazimierz, członek Jajdelski Wacław, członek Gajdek Józef syn Jana.

Oddanie w 1973 roku do użytku Domu Ludowego spowodowało że Racławówka stała się siedzibą Gminy zrzeszając sołectwa Racławówka, Niechobrz, Nosówka, Zgłobień, Wola Zgłobieńska, Kielanówka, Staroniwa, Zwięczyca, Boguchwała, Zarzecze, Lutoryż i Mogielnica. Dzień 18.07.1973 to oficjalna data oddania Domu Ludowego do użytku, na okoliczność tą oraz w uznaniu zasług i ofiarności strażaków przy budowie gmachu mającego służyć miejscowej ludności społeczeństwo wsi fundowało sztandar z wyszytą jedną stroną proporca, wręczony podczas tej uroczystości a w drzewce sztandaru wbito 200 gwoździ.1976 rok to kolejna inicjatywa jednostki i wykonanie drewnianej podłogi tanecznej celem organizowania zabaw ogrodowych i pozyskiwanie z tej działalności dodatkowych funduszy na funkcjonowanie jednostki. 1.04.1976 druh Chudzicki Edward zostaje kierowcą – mechanikiem. Jednocześnie otrzymujemy z Rejonowej Komendy Straży Pożarnych w Rzeszowie samochód LGM Żuk wraz z pompą PO5E Polonia i zwijadłem na 200 metrów węża tzw dwukółką, wszystko to zostaje przekazane na stan w dniu 14.04.1976, w tymże roku a dokładnie 9 grudnia w drugą stronę to jest do Rzeszowa oddana zostaje przedwojenna sikawka czterokołowa marki „Strażak”, która obecnie stoi przed Komendą Miejską przy ulicy Mochnackiego. W rok 1977 zajmujemy II miejsce w zawodach sportowo-pożarniczych na szczeblu gminnym.

Rok 1978 to kolejny cios w mieszkańców Racławówki – zmiana administracyjna powoduje przeniesienie gminy do Boguchwały, budynek Domu Ludowego zostaje przy ogólnym sprzeciwie mieszkańców sprzedany Spółdzielni Krawieckiej MODEXTRA, na mocy porozumienia Urzędu Gminy, zarządu OSP i Modextry pozwolono dzierżawić garaż naszej jednostce.

Zarząd jednostki z dnia 14.12.1980 to prezes Gajdek Andrzej, naczelnik I-wiceprezes Owczarski Tadeusz, II- wiceprezes Zaręba Michał, skarbnik Wojciechowski Edward, sekretarz Siorek Kazimierz. Lata 80- to głownie uczestnictwo w zawodach sportowo pożarniczych, organizacja zabaw tanecznych w pelu pozyskania środków na budowę własnego Domu Strażaka. W roku 1982 roku proboszcz Zabierzowa ksiądz Stanisław Rejman wychodzi z inicjatywą przekazania na rzecz OSP działki o powierzchni 114m2 celem budowy zbiornika przeciwpożarowego położonego niedaleko kościoła. Koncepcja jego upada z powodu rozpoczęcia budowy sieci wodociągowej we wsi. Zarząd wybrany w 1983 roku przedstawiał się następująco: prezes Gajdek Andrzej, naczelnik I wiceprezes Chuidzicki Edward, II wiceprezes Zaręba Michał, skarbnik Rzucidło Czesław, sekretarz Kazimierz Siorek. Udane zabawy i upór strażaków spowodowały w roku 1988 zakup działki o powierzchni 13 arów (dzisiejsze boisko asfaltowe do kosztkówki w Zespole Szkół w Racławówce) od państwa Zarów zamieszkałych z Niechobrzu, w tymże roku wieś docenia starania i zaangażowanie strażaków w życie wsi poprzez wybór na swojego przedstawiciela w radzie gminy druha Siorka Kazimierza. W tymże roku powołany zostaje Społeczny Komitet budowy Domu Strażaka z punktem katechetycznym i salą gimnastyczną. Ówczesne władze nie zezwalały na naukę religii w szkole więc dzieci pieszo pokonywały drogę szkoła – kościół co było szczególnie uciążliwe w warunkach zimowych. Skład komitetu to druhowie przewodniczący Siorek Kazimierz, zastępca przewodniczącego Woźniak Adam, sekretarz Gajdek Andrzej, członkowie Zaręba Michał, Zaręba Roman, Gaweł Eugeniusz, Guzik Zenon, Mytych Mariusz, Świeca Bogdan, Bartyński Lesław, Bartyński Jerzy, Rzepka Andrzej, Chuidzicki Bogdan.

Rok 1989 to powołanie z inicjatywy druha Lesława Bartyńskiego drużyny dziewczęcej, której pierwszy skład przedstawiał się następująco: Szalacha Natalia, Pasternak Magda, Witek Aneta, Gajdek Barbara, Wilk Urszula, Gubernat Elżbieta, Rząsa Edyta, Bartyńska Aneta. W tymże roku jednostka wykonała plany budowy domu zaprojektowane przez pana Romana Pałczyńskiego.

W roku 1990 sporządzono kosztorys budowy, za który zapłacono z pieniędzy wiejskich. Niestety nie podjęto budowy Domu Strażaka ponieważ władze chciały przemianować go na Wiejski Dom Kultury w Racławówce i korzystać miały z niego Szkoła, wieś i Strażacy. Poza tym podjęto starania mające na celu przebudowę połączoną z rozbudową Szkoły Podstawowej. W celu powiększenia terenu szkoły straż oddaje nieodpłatnie działkę zakupioną pod budowę Domu Strażaka na rzecz szkoły, a w zamian otrzymuje z Państwowego Funduszu Ziemi działkę o powierzchni 29 arów, jest rok 1990. Zarząd wybrany w 1991 roku składa się z: prezes Zaręba Michał, naczelnik wiceprezes Siorek Kazimierz, sekretarz Gubernat Elżbieta, skarbnik Szyszka Józef, członek Guzik Zenon Komisja Rewizyjna przewodniczący Gajdek Andrzej, członkowie Bednarski Piotr i Kopiec Lesław, zostaje podjęta decyzja o dohaftowaniu na rewersie sztandaru wizerunku św. Floriana. Zadanie to zostaje powierzone zakonnicom z miejscowości Ujazdy, odpowiedzialnym za wykonanie prac zostaje druh Szyszka Józef koszty zawiązane z wykonaniem wizerunku świętego pochodzą z funduszy własnych. Oficjalne zaprezentowanie nowego elementu sztandaru zbiega się z uroczystościami wizyty Papieża Jana Pawła II 10.06.1991 roku w Rzeszowie, oraz uroczystą mszą świętą odbywającą się na błoniach pod obecną Katedrą Rzeszowską.

W roku 1992 po notarialnym przeprowadzeniu działki na własność jednostki zostaje wykonany pomiędzy 01.05.-05.10. Ogrodzenie wraz z bramą wjazdową całość prac wykonują strażacy społecznie. W tym samym roku 15.06 ruszają prace rozbiórkowe na starej szkole i budowa nowego obiektu z salą gimnastyczną. Oczywiście przy tych pracach nie mogło zabraknąć strażaków, którzy zdejmowali dach ze starej szkoły, odkuwali fundamenty starego budynku, ale także wypompowywali zalane w wyniku ulewy wykopy pod fundamenty.

Rok 1993 to upadek Zakładu Krawieckiego Modextra co pociąga za sobą wyłączenie wody i gazu oraz wyłączenie ogrzewania w budynku, w którym znajduje się garaż jednostki. W odpowiedzi na zapotrzebowanie na nowe hełmy do warty przy Grobie Pańskim prezes Kazimierz Siorek wykonuje żywiczne skorupy hełmów, odlewa orły oraz wykonuje elementy pasów łuskowych i fasunków. Oczyszczeniem, pomalowaniem i uzbrojeniem  hełmów zajmują się druhowie Siewierski Mariusz i Rzucidło Wojciech. W tym roku udaję się dorobić 6 nowych hełmów paradnych co pociąga za sobą wystawienie 17 strażaków do warty honorowej.

W roku 1994 druh Kazimierz Siorek zostaje prezesem Zarządu Gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych. Rok 01.09.1995 to uroczystości otwarcia roku szkolnego na szczeblu Wojewódzkim połączone z otwarciem Szkoły Podstawowej, na których to nie mogło zabraknąć naszej jednostki. Zabezpieczaliśmy całą imprezę pilnując porządku oraz biorąc udział wraz z pocztem sztandarowym w oficjalnych obchodach tej uroczystości. Strażacy pomagali także w przygotowaniach do imprezy wykonując między innymi podstawę pod maszt flagowy, stopnie do masztu i chodnik.

W roku 1996 przygotowujemy podłoże pod asfalt na boisku do koszykówki oraz parking przy kościele w Zabierzowie które zostają wyasfaltowane za sprawą druha Szyszki Józefa i jego zmysłu organizacyjnego oraz ogromu pracy głownie fizycznej wykonanej przez strażaków naszej jednostki.

Lipiec 1997 roku to powódz stulecia, która ciężko doświadczyła ludzi w Polsce południowej. Nasza jednostka w składzie Zaręba Michał, Szyszka Józef, Gajdek Andrzej, Zaręba Wacław, Fura Jan bierze udział w umacnianiu wałów przeciwpowodziowych na Wiśle w miejscowości Otałęż znajdującej się na kierunku północno-zachodnim od Mielca. Starania Zarządu w kierunku pozyskania nowych pomieszczeń w niszczejącym budynku Domu Ludowego zostają uwieńczone sukcesem w 1998 roku, Urząd gminy zgadza się na przekazanie straży 84m2 na parterze które obejmują 3 pomieszczenia wraz z toaletą. Prace remontowo-adaptacyjne wykonano we własnym zakresie i za własne pieniądze.

Cdn….